کنوانسیون ژنو
From دانشنامه تخصصی حقوقی
کنوانسیون جهانی حقوق مؤلف ـ « کپی رایت » ـ این کنوانسیون در سال 1952 به ابتکار یونسکو در در ژنو انعقاد یافت . هدف از انعقاد این کنوانسیون آن بود که در کنار کنوانسیون برن معاهده جدیدی در زمینه ی مالکیت ادبی و هنری با الزامات و تعهدات کمتری نسبت به آن انعقاد یابد تا کشورهای بیشتری را به خود جلب کند زیرا الحاق به کنوانسیون برن ، به لحاظ تجدید نظرهای پیاپی که در آن شده بود و هر دسته از کشورها مرحله ای از این تجدید نظرها را پذیرفته بودند و روابط حقوقی تمامی کشورهای عضو آن در زمینه ای واحد قرار نداشت به علاوه در هر تجدید نظر به بار تعهدات و الزامات کشورهای عضو افزوده شده بود ، برای کشورهایی که می خواستند تازه به آن بپوندند مشکلاتی همراه داشت ؛ از این رو تصمیم به عقد پیمان دیگری با الزامات وتعهدات خفیف تری اتخاذ و یونسکو برای بستن آن پیشگام شد و توفیق آن هم چشم گیر بود چنانکه در اول ژانویه 1970 تعداد اعضاء آن بالغ بر 58 کشور گردید و در آن ، هم کشورهایی که عضو کنوانسیون برن بودند مانند فرانسه و هم کشورهایی که عضویت آن کنوانسیون را نپذیرفته بودند مانند ایالات متحده ی امریکا عضویت یافتند .
در مقدمه ی کنوانسیون جهانی حقوق مؤلف که در تجدید نظر سال 1971 به آن افزوده شده در بین سایر عبارات این عبارت ملاحظه می شود « با اعتقاد به این که افزوده شدن شیوه ای از حمایت حقوق مؤلف با سلوبهای بین المللی موجود بدون آن که مخل آنها بوده و مناسب حال همه ی ملل باشد می تواند ، به طبع ، احترام حقوق انسانی را تأمین و ادب و علم و هنر را گسترش دهد …… » با تکیه ای که در این مقدمه به حفظ موقعیت اسلوبهای بین المللی موجود به عمل آمده و این که عمده ترین این اسلوبها همان است که در کنوانسیون برن مندرج است تردیدی نیست که این کنوانسیون برای یاری رساندن به هدفهای کنوانسیون برن انعقاد یافته چنان که در ماده 17 آن نیز به این عبارت « این کنوانسیون به هیچ وجه مخل مقررات کنوانسیون برن برای حمایت آثار ادبی و هنری و وابستگی به اتحادیه ی ایجاد شده وسیله ی آن نیست » به این معنی تصریح گردیده است .
در این کنوانسیون از ابتدا کوشش به عمل آمده است خود دولتها با در نظر گرفتن اهمیت حمایت از آثار ادبی و هنری و علمی ترتیبات قانونی خاصی را در این باره در کشور خود بدهند چنان که در ماده ی اول آن چنین تصریح گردیده « هر دولت خود را ملزم می داند تمام مقررات لازم را برای تأمین حمایت کافی و مؤثر حق مؤلف و دیگر دارندگان چنین حقی نسبت به آثار ادبی و علمی و هنری مانند نوشته ها ، آثار موسیقی ، نمایشی ، سینمایی ، نقاشی ، کنده کاری و مجسمه سازی اتخاذ کند » .
در این کنوانسیون نیز با مختصر تفاوتی شبیه کنوانسیون برن هر کشور اتحادیه متعهد شده است تمام حقوقی را که برای اتباع خود شناخته درباره ی اتباع سایر کشورهای اتحادیه یا پدید آورندگانی که آثار آنها برای نخستین بار در یکی از آن کشورها انتشار یافته بشناسد . نکته ی جالب در این مورد تکلیفی است که به عهده ی دولتهای عضو بار شده و در قسمتی از این کنوانسیون چنین تصریح گردیده « هر دولت متعاهد باید طرق حقوقی لازم را برای حمایت بدون تشریفات از آثار انتشار نیافته اتباع سایر کشورها تأمین سازد » طبیعی است قبول چنین تعهدی برای بسیاری از کشورها زیانبخش است . همچنین است حال موردی دیگر که به موجب آن هر دو دولت متعاهد که به عنوان شرط حمایت از حقوق مؤلف انجام اموری از قبیل تسلیم اظهار نامه . ثبت . وجود علامت مشخصه . گواهی دفتر اسناد رسمی . پرداخت مالیات . ساخت ، یا انتشار در قلمرو کشور را مقرر دارد باید شرایط مزبور را در مورد آثار حمایت شده به موجب این کنوانسیون در سایر کشورهای اتحادیه را نیز انجام شده تلقی کند .
در این کنوانسیون نظیر کنوانسیون برن به جنبه های مختلف حمایت و نیز انواع آثار مورد حمایت نظیر حق انحصاری انتشار اثر و ترجمه و تکثیر و اجازه ی انتشار و ترجمه و تکثیر و حقوق گوناگونی که در این زمینه ها حاصل می شود و حدود اختیار قانونگذاری ملی در تجدید ، تبدیل یا توسعه آن اشاراتی شده است که آوردن جزئیات آنها به نظر زائد است .
به موجب کنوانسیون مدت حمایت از آثار اساساً باید در قوانین داخلی تعیین گردد و آن چه در این کنوانسیون تعیین گردیده به طور کلی علاوه بر طول حیات مؤلف بیست و پنج سال از تاریخ مرگ وی است مگر آن که به موجب قانونگذاری ملی کمتر از آن تعیین شده باشد . و در هرحال کمتر از بیست و پنج سال از تاریخ نخستین انتشار یا در مواردی از تاریخ ثبت اثر نمی تواند باشد . در مواردی که کشوری آثار سینمایی و یا آثار هنرهای تزیینی را جزء آثار هنرمندانه تلقی و حمایت کند مدت این حمایت نباید کمتر از دوسال باشد .
در این کنوانسیون مانند کنوانسیون برن مقررات خاصی برای کشورهای در حال توسعه پیش بینی شده و این قبیل کشورها می توانند هنگام الحاق به کنوانسیون در این قبیل موارد به جای مقررات اصلی مقررات خاص مزبور را مورد قبول قرار دهند . یکی از این مقررات آنست که به جای مدت 7 سال مندرج در قسمت الف بند 2 ماده 5 کنوانسیون که به موجب آن هرگاه به فاصله ی 7 سال از نتاریخ نخستین انتشارنوشته ای به یکی اززبانهای جاری کشوری متعهد ترجمه نشود اتباع آن کشور می توانند از دولت خود اجازه ی ترجمه ی آن اثر را تحت شرایطی تحصیلی کنند . کشورهای در جحال توسعه می توانند این مدت را سه سال یا بیشتر قرار دهند . این مدت با توافق همگی کشورهای توسعه یافته که عضو کنوانسیون می باشند می تواند تا یک سال تقلیل یابد .
در این کنوانسیون برخلاف کنوانسیون برن اشاره ای به تشکیل اتحادیه از دول عضو کنوانسیون نشده در مقابل برای آن کمیته ای بین الدول مرکب از نمایندگان 18 کشور متعاهد کنوانسیون اعم از متعاهد کنوانسیون اصلی و یا تجدید نظر شده ی آن پیش بینی گردیده و مدیر کل سازمان فرهنگی ، علمی و تربیتی ملل متحد و مدیر کل سازمان جهانی مالکیت معنوی و دبیر کل سازمان کشورهای آمریکایی یا نمایندگان آنها با حق اظهار نظر مشورتی در آن ششرکت می کنند . وظائف این کمیته عبارتند از : مطالعه ی مسائل مربوط به اداره و اجرای این کنوانسیون جهانی . تهیه ی مقدمات تجدید نظر در آن . مطالعه ی هر مسئله ای که به حمایت بین المللی حقوق مؤلف مربوط است و دادن تعالیمی به دول عضو کنوانسیون .
نحوه ی حل اختلاف در بین کشورها از نظر تفسیر و اجرای کنوانسیون از نیز به همان ترتیبی است که در مورد کنوانسیون برن ملاحظه شد و اختلف از طریق مراجعه به دیوان بین المللی دادگستری فیصله می پذیرد . در الحاق به این کنوانسیون نمی توان هیچ به جزء از آن را مستثنی کرد . بنابراین در صورت قبول آن باید تمامی مقررات آن را یک جا پذیرفت .
در این کنوانسیون تصریح گردیده است که مقررات آن خللی به مقررات کنوانسیون برن وارد نمی سازد به همین منظور و برای تلفیق میان این دو کنوانسیون اعلامیه ای به انتهای کنوانسیون افزوده شده که آن اعلامیه جزء مکمل این کنوانسیون می باشد به علاوه به همراه کنوانسیون دو پرتکل وجود دارد یکی مربوط به حمایت از آثار اشخاص بدون تابعیت و پناهندگان و دیگری مربوط به اجرای کنوانسیون نسبت به آثار برخی از سازمانهای بین المللی . نوشته : دکتر محمود سلجوقی
