دور

From دانشنامه تخصصی حقوقی

دور (به فتح اول و سکون ثانی)از اصطلاحات منطق و فلسفه است که در سایر علوم مخصوصا فقه و اصول کاربرد زیادی دارد. دور عبارت است از اینکه موجود شدن چیزی توقف داشته باشد بر موجود بودن خودش.

به بیان دیگر توقف شی بر خودش را دور گویند. احتیاج دو چیز نسبت به هم در قوام نه در وجود را (دور معی) گویند مثل دو آجر یا دو کتابی که با تکیه کردن به هم پابر جا می مانند و با برداشتن یکی دیگری به زمین خواهد افتاد. (دور معی)باطل نیست اما دو چیزی که در وجود به هم محتاج باشند را (دور توقفی ) گویند و(دور توقفی) باطل است. دور توقفی بر دو قسم است: 1. دور مصرح 2. دور مضمر 1. دور مصرح به دور بی واسطه گفته می شود. مثل((الف)) موقوف بر((با))است و(با)موقوف بر(الف).

پس (الف)موقوف بر (الف) است. در بطلان این دور اختلافی وجود ندارد زیرا لازمه آن تقدم شی بر نفس است. توضیح اینکه اگر وجود (الف)متوقف بر(با)و وجود(با)متوقف بر (الف) باشد پس برای موجود شدن (الف) باید قبلا (با) موجود باشد و (الف) معدوم و چون وجود (با)هم متوقف به وجود(الف) است پس باید در همان لحظه (الف) موجود باشد.

در نتیجه لازم است (الف) در آن واحد هم باشد وهم نباشد. وجود و عدم یک چیز در آن واحد یعنی اجتماع نقیضین و اجتماع نقیضین محال است.

2.به دور با واسطه دور مضمر می گویند. مثلا هرگاه (الف) متوقف بر (با)و (با) متوقف بر (ج)و (ج) متوقف بر (دال) و (دال) متوقف بر (الف) باشد به آن دور مضمر گویند.

برخی از اندیشمندان حقوق می گویند: در مورد دعوای اثبات نسب طفلی که خودرا به یک فرانسوی نسبت می دهد چون صحت نسبت مورد اختلاف است دادگاه ایران نمی تواند قانون فرانسه رااعمال کند و ناگزیر باید قانون ایران رااجراکند توضیح اینکه در مورد احوال شخصیه بیگانگان اصل اعمال قانون ملی بیگانه است.

حال اگر اصل بیگانه بودن (یعنی مسئله تابعیت)کسی مورد تردید باشد آیا می توان بیگانه را به کار برد مسلما نه زیرا تشخیص قانون راجع به احوال شخصیه شخص مذکور در مثال بالا موقوف است بر تشخیص تابعیت او در عین حال تشخیص تابعیت او موقوف است بر تشخیص نسب او. (و نسب جزو احوال شخصیه است) پس تشخیص مقررات احوال شخصیه او متوقف است بر تشخیص مقررات احوال شخصیه او و این (دور)است. برای احتراز از این (دور) قانون احوال شخصیه مقر دادگاه رااعمال میکنند.