دانشنامه حقوقی
From دانشنامه تخصصی حقوقی
[ویرایش] دانشنامه حقوقی
حقوق که واژه ای است عربی جمع حق است. حق در لغت به معانی متعددی است که چه بسا جامع بین آن معانی به اعتبار معنای مصدری آن، ثبوت ، یعنی وجود حقیقی، و به اعتبار معنای وصفی آن، ثابت، یعنی موجود حقیقی، می باشد. حق در اصطلاح حقوق اسلامی: توانائی خاصی است که برای کس یا کسانی نسبت به چیز یا کسی اعتبار شده و بمقتضای آن توانائی می تواند در آن چیز یا کس تصرفی نموده و یا بهره ای برگیرد. کسی که این تونائی برای او اعتبار شده صاحب حق ( یا ذوالحق یا من له الحق)، و کسی که صاحب حق این توانائی را نسبت به او دارد من علیه الحق نامیده می شود. مثلاً حق قصاص توانائی ولی دم است نسبت به قاتل ، می تواند اعدام او را از دادگاه بخواهد. همینطور: حق قذف حق تعزیر، حق دیه و غیره. حق پیوسته با تکلیف و وظیفه توام است، بدیهی است چنانچه کسی به گردن دیگری حقی دارد من علیه الحق موظف است به رعایت حق او کار یا کارهائی را انجام دهد، ملاحظه حق والدین بر فرزند، حق فرزند و بر والدین، حق همسایه بر همسایه و سایر حقوق این حقیقت را بخوبی آشکار می سازد. بلکه نه تنها من علیه الحق است که در مقابل صاحب حق وظائفی دارد، خود صاحب حق هم بپاس توانائی که دارد وظائفی را که اجتماع و احیاناً قانون به عهده او گذاشته است باید انجام دهد، والدین باید در حضانت، تعلیم و تربیت، تهذیب اخلاق، تهیه و سائل معیشت و بطور کلی در تحویل یک فرد سالم و مفید به جامعه بکوشند، و حتی همه افراد جامعه وظیفه دارند حق صاحب حق را محترم بشمارند. و چون بین حق و احکام ترخیصی جامع قریبی وجود دارد که احیاناً ممکن است موجب اشتباه و عدم تمیز این دو از یکدیگر گردد، چنانکه در مورد حقوق، صاحبان حق می توانند کاری را انجام دهند و می توانند انجام ندهند در مورد این احکام نیز انسان می تواند کاری را انجام دهد یا انجام ندهد.
حقوق علم بررسی قواعد اجتماعی است. بررسی روابط بین دولت و شهروند (حقوق عمومی)، روابط بین اشخاص خصوصی با هم (حقوق خصوصی). حقوق بین الملل نیز به مسائل و روابط بین ملت ها، دولت ها، اشخاص و سازمانها در عرصه فراملی و بیندولی میپردازد.
علم حقوق در شاخههای اصلی خود نیز انشعابات داخلی دارد: حقوق عمومی شامل : نهادها و سازمانهای حقوقی ، حقوق شهرداری ، حقوق اداری و استخدامی ، حقوق کار و تامین اجتماعی ، حقوق بین الملل عمومی ، حقوق بشر ، حقوق بیمه ، حقوق ثبت .حقوق اساسی و حقوق خصوصی شامل حقوق مدنی ، حقوق بین الملل خصوصی ، حقوق خانواده ، حقوق تجارت ، آئین دادرسی مدنی ، حقوق تطبیقی.
رشته حقوق جزا و جرمشناسی شامل :حقوق جزای اختصاصی ، حقوق جزای عمومی ، آئین دادرسی کیفری ،بزهکاری اطفال ،جرمشناسی ، روانشناسی کیفری ، جامعه شناسی کیفری ،دادرسی جرائم نیروهای مسلح ، تعزیرات حکومتی.
مباحث فرعی حقوقی مانند کشف علمی جرائم و پزشکی قانونی شامل رشته های پلیس علمی و روشهای نوین کشف جرائم ، پلیس قضائی ، پزشکی قانونی ، مبارزه با قاچاق مواد مخدر و روانگردان ، راهنمائی و رانندگی و امور حمل و نقل.
در حقوق عمومی، "حقوق اساسی" به نحوه اعمال حاکمیت ملی، توزیع قدرت در میان قوا، حقوق بنیادین ملت و نهادهای اصلی قدرت با کارکرد هر یک میپردازد و "حقوق اداری" به روابط میان سازمانهای اداری دولت با مردم اختصاص دارد. در حقوق خصوصی رشته اصلی "حقوق مدنی" است که به روابط میان اشخاص صرف نظر از موقع اجتماعی آنان میپردازد. رشتههای دیگر این شعبه از حقوق عبارتاند از حقوق تجارت، آیین دادرسی و حقوق بینالملل خصوصی که هر یک به شعبات فرعی بسیار تقسیم میشوند. در "حقوق کیفری" ، پدیده مجرمانه شدت و نوع برخورد و میزان قبح جامعه و تحت تأثیر قرار گرفتن افکار عمومی در این خصوص را مورد مطالعه قرار میگیرد.
"حقوق بینالملل عمومی" نیز به رابطه دولتها ، به منزله اعضای مستقل و برابر در جامعه بین المللی، با یکدیگر و با سازمانهای بین المللی و اخیرا اشخاص خصوصی میپردازد. "حقوق بشر" که از شاخههای جدید حقوق است و جای اصلی آن در فلسفه حقوق قرار دارد، از لحاظ عملی بیشترین مباحث خود را در حقوق بین الملل عمومی و حقوق عمومی مطرح ساخته است.
[ویرایش] پیوند به بیرون
