تعادل و تراجیح
From دانشنامه تخصصی حقوقی
تعادل و تراجیح
تراجیح جمع سماعی ترجیح است. زیرا جمع قیاسی ترجیح ترجیحات است. وتراجیح به معنای مرجحات و تعادل به معنای تساوی است. در مقام تخالف دو دلیل یا هردو از نظر مرجحات مساوی ویا متفاوت هستند.
اگر مساوی و برابر هستند آن دو با هم تعادل دارند ودر صورت متفاوت بودن یکی بر دیگری ترجیح دارد. در مورد متزاحمین در صورت تعادل صاحب نظران بر اساس حکم عقل بالاتفاق قائل به تخییرند ودر صورت عدم تعادل آنکه دارای مرجح است مقدم خواهد بود ودر مورد متعارضین در صورت تعادل در حکم به تساقط یا تخییر بین علما اختلاف است ودر فرض عدم تعادل دلیلی که دارای ترجیح است مقدم خواهد بود.
پس سخن در دو مقام است:
الف: آیا قاعده در متعارضین در صورت تعادل تساقط است یا تخییر
ب: مرجحات در دو دلیل متعارض کدام اند در کتاب اصول الفقه آمده : در مورد دو دلیل متعارض متعادل قاعده اولیه این که استادان بزرگ به آن پایبندند تساقط آن دو است. گرچه روایات بسیاری دلالت بر تخییر دارند اما علما از این روایات برداشت های گوناگون می کنند بدین شرح :
1. تخییر
2. توقف در مقام فتوی و عمل به احتیاط کردن .
3. احتیاط در صورت امکان و تخییر در غیر آن صورت. لذا در کتاب مذکور پس از ذکر یازده روایت آمده ما گفتیم قاعده اولیه تساقط است در حالی که این همه روایات وحتی ادعای اجماع بر خلاف آن است .
جمع آن چگونه خواهد بود. در جواب می آورد: قاعده اولیه تساقط و قاعده ثانویه تخییر است. مقصود از تخییر در قاعده ثانویه این است که هر یک از دو متعارض منجزیت و معذریت دارند. یعنی در صورت عمل به یکی از آن دو و اصابه آن به واقع منجز واقع می شود ودر صورت خطا معذر است وبه همین دلیل نمی شود آن دو را ترک کرد. درصورتی که بنابر قاعده اولیه ترک هر دو جایز است.
