تسلسل

From دانشنامه تخصصی حقوقی

تسلسل در لغت به معنای روان شدن آب و هر امری است که وجود آن موقوف به وجود دیگری باشد. و در اصطلاح فلسفه تسلسل یعنی ترتیب وادامه سلسله علت و معلول تا بی نهایت . به دیگر سخن تسلسل عبارت است از ترتیب امور غیر متناهی به نحوی که مرتبت لاحق مترتب بر مرتبت سابق و به دنبال آن باشد. و بالا خره اموری که در ترتیب وجودی به یکدیگر پیوسته باشند.

تسلسل از لحا ظ امور متسلسل اقسامی دارد:

الف: تسلسل در امور اعتباری که بر حسب اعتبار معتبر واعتبار کننده است وآن را تسلسل یقفی نامیده اند که با توقف وعدم اعتبار اعتبار کننده متوقف می شود. این نوع تسلسل را باطل ندانسته اند. چون در حقیقت تسلسل نیست و شخص می تواند هر اندازه که بخواهد اوهام وتخیلات خودرا دنبال هم ادامه دهد.

ب: تسلسل در حوادث و امور فانی این نوع تسلسل نیز باطل نیست. زیرا اجرای آن به طور متدرج موجود و معدوم می شوند و مجتمع در وجود نخواهند بود و حوادث زمانی هر یک در ظرف خود موجودند.

ج: تسلسل در علل و معلول که عبارت است از ترتیب امور غیر متناهی که هر مرتبتی علت لاحق ومعلول سابق خود باشد واین نوع تسلسل باطل و محال است. در کتاب کشف المراد آمده: وهو وجود علل و معلولات فی سلسله واحده غیر متناهیه .

دلیل بطلان تسلسل چیست چون وجود معلول یا پدیده وجودی است وابسته نیازمند وغیر قائم به ذات خود. و به دیگر سخن به ممکن الوجود وجود رابط هم گویند. بنابراین هرگاه فرض کنیم چنین موجوداتی در حد بی نهایت وجود دارند لازم می آید که بی نهایت وجود وابسته نیازمند قائم به غیر و رابط داشته باشیم بی آنکه آن غیر و آن وجود مستقل که تکیه گاه این وجودهای وابسته و رابط است موجود باشد واین محال است.